Heupproblemen bij honden

Het heupgewricht is een kogelgewricht waarbij de kop van het dijbeen scharniert in de heupkom. De kop hangt via een stevige band vast in de kom. Als de kom de bovenbeen kop niet goed omsluit of als het ligament te lang is, dan is de heup onstabiel. De bovenbeen kop kan hierdoor uit de kom glijden. Dit is pijnlijk en oorzaak van kreupelheid, soms al op jonge leeftijd. Er ontstaat vroegtijdige slijtage van kraakbeen en afvlakking van de dijbeenkop. Hierdoor wordt de heup nog instabieler en ontsteekt het gewricht (osteoartritis). Het gevolg hiervan is artrose: dit is een proces waarbij het lichaam extra bot aanmaakt in een poging het gewricht alsnog te stabiliseren.

'Dit type heupslijtage kan ook voorkomen bij jonge honden!'

Nele Walschot en Paul van der Heijden

Oorzaken heupdysplasie

De oorzaak van heupdysplasie is divers. Er spelen zowel erfelijke als omgevingsfactoren mee. Onder dit laatste vallen de voeding, groeisnelheid en manier van beweging tijdens het opgroeien (zie preventie). Heupdysplasie is ongeveer voor 25% erfelijk. Toch is het belangrijk niet te fokken met honden met HD. Vóór het fokken worden officiële heupfoto’s genomen van reu en teef. De röntgenfoto’s worden beoordeeld door de commissie van de Raad van Beheer. De uitslag wordt weergegeven met de letters van A t.e.m. E, waarbij A perfecte heupen weergeeft en E de meest erge vorm van HD. Er wordt geadviseerd enkel te fokken met honden die A of B heupen hebben.

Symptomen HD

• Jonger dan 3 maanden: Pup lijkt onhandig door de instabiliteit van de heupen.
• 3 maanden -2 jaar: Dit veroorzaakt vaak kreupelheid in de achterhand, moeite met rechtop staan en springen. Operatie is al mogelijk op deze leeftijd.
• > 2 jaar: Meestal stabiliseert de toestand en ook de symptomen, die op jonge leeftijd voorkwamen.
• Middelbare tot oude hond: De instabiliteit resulteert in osteoarthritis. De symptomen hiervoor zijn stramheid en/of kreupelheid in achterhand. Hier volstaat medicamenteuze behandeling in 80% van de gevallen. Soms is chirurgie noodzakelijk.

Diagnose vaststellen

Een officiële röntgenopname kan bij de meeste rassen gemaakt worden op éénjarige leeftijd. Voor reuzenrassen (Deense dog of Newfoundlander enz) kan dit pas vanaf 18 maanden. Op de röntgenfoto’s wordt o.a. gekeken naar de vorm van de bovenbeen kop (Fig. 3 en 4), de overlap van kom-kop (moet >50% zijn) (Fig. 5), de Norberghoek (moet >105˚ zijn) (Fig. 6), en de hoeveelheid artrose.

Penn Hip opnames

Tegenwoordig nemen we ook Penn Hip opnames (Amerikaanse methode) die al op 4 maanden genomen worden. Dit kan officieel of officieus.  Met behulp van de drie PennHip opnames wordt de laxiteit van de heupen gemeten. De laxiteit voorspelt hoeveel arthrose de hond op latere leeftijd zal krijgen. De PennHip uitslag is een waarde tossen 0 en 1. Dus als uw hond een uitslag heeft van 0,4 betekent dit dat uw hond 40% kans heeft om later arthrose in de heupgrwrichten te krijgen. Het voordeel van deze methode is dat reeds op jonge leeftijd informatie over de heupen gegeven kan worden. Op basis van deze uitslag kan beslist worden of de hond geschikt is voor de dekking, jacht, intensieve sport enz.

Figuur 3: Normale heup	Figuur 4: Heupdysplasie en artrose
Figuur 5: Overlap kom-kop (arcering)	Figuur 6: Norberghoek links <105˚ = HD rechts >105˚= normale heup

Behandeling

• Conservatief: Dit heeft goed resultaat als de HD niet te ernstig is en bestaat uit 3 punten: ontstekingsremmers, gecontroleerde beweging en gewichtscontrole.
• Femurkopexcisie: Hierbij wordt de dijbeenkop verwijderd. Het principe bestaat uit het vermijden van het pijnlijke bot op botcontact en geeft goede resultaten bij katten en honden minder dan 10kg. (Fig. 7)
• TPO: (Triple Pelvic Osteotomy) = bekkenkanteling. Hierbij wordt de bekkenkom aan zijn  beenderige takken losgezaagd, gekanteld en met een plaat en schroeven weer gefixeerd. De bekkenkom bedekt zo de bovenbeenkop beter zodat het heupgewricht stabieler is. Deze techniek moet gebeuren voordat er slijtage is en de hond moet beschikken over een goede bekkenkom. (Fig. 8)
• Heupprothese: Hierbij wordt er een kunstheup gezet. Dit nieuwe kunstgewricht past perfect en de honden herstellen hier vaak erg snel van. Nadeel is dat de operatie duur is en ook gepaard kan gaan met ernstige complicaties (Fig. 9)
• Symfysiodesis: Hierbij wordt de groeiplaat in het midden van het bekken bewust vernietigd. Het gevolg is dat de heupkom horizontaler groeit en daardoor een betere overkapping van de onderbeenkop geeft. Deze techniek wordt alleen bij pups jonger dan 4 maanden gedaan.

Figuur 7: Femurkopexcisie

Figuur 8: TPO

Figuur 9: heupprothese

Preventie

• Voeding bij een opgroeiende hond: Een overvloed aan calcium kan lijden tot groeipijn, standafwijkingen of gewrichtsafwijkingen. In puppyvoeding zit de juiste verhouding calcium-fosfor. Daarbij werkt een teveel aan energie HD in de hand, doordat het gewicht en de spieren sneller toenemen dan de mate van botgroei. Daarom is het beter dat een pup “slank” opgroeit.
• Beweging: Gecontroleerde beweging (= aan de lijn, aan de fiets, zwemmen) versterkt de spieren aan de achterhand en kan zo problemen voorkomen/verminderen. Een erg onstuimige, wilde pup heeft meer kans op HD. Ook zijwaarts uitglijden op een gladde vloer kan HD in de hand werken.
• Gewicht: Overgewicht speelt een zeer belangrijke rol in de verergering van de heupdysplasieklachten.
• Kraakbeenbeschermers: Chondroitinesulfaat en glucosamines zijn bouwstoffen die het lichaam gebruikt om kraakbeen aan te maken of te herstellen.
• Omega3- en 6 vetzuren: (zit ook in visolie) zijn natuurlijke ontstekingsremmers. Ze kunnen positieve invloed hebben op de kwaliteit van het gewrichtsvocht.

Femurkopexcisie

Een ander woord voor femurkopexcisie is dijbeenkopamputatie. Het doel van deze ingreep is om het pijnlijke contact tussen de dijbeenkop en de kom van het bekken weg te nemen. Het dijbeen scharniert vervolgens in de bilspieren en dit vormt een pseudogewricht (nepgewricht). Vooral katten en honden onder de 10 kg functioneren hier heel goed mee en kunnen een paar maanden na de ingreep weer rennen en springen zoals voorheen. Er zijn tal van indicaties voor deze ingreep: heupdysplasie, complexe breuken van de bekkenkom, Legg perthes Calve (collaps van het dijbeenkopje), metafysaire osteopatie (een groeiplaatprobleem bij Main coons en Noorse boskatten) enz.